W odpowiedzi na narastającą liczbę spraw związanych z sankcją kredytu darmowego (SKD), Biuro Rzecznika Finansowego udostępniło 1 grudnia na swojej stronie internetowej ogólne oświadczenie Rzecznika Finansowego w sprawie SKD. Dokument ten gromadzi zestawienie naruszeń umownych popełnianych przez banki i instytucje pożyczkowe w kredytach i pożyczkach konsumenckich, które mogą prowadzić do zastosowania SKD.
W ostatnich latach liczba wniosków kierowanych do Rzecznika Finansowego systematycznie rośnie – w 2025 r. wpłynęło niemal 6 tys. wniosków o interwencję lub opinię w sprawach SKD, podczas gdy rok wcześniej było ich o połowę mniej, a w 2023 r. zaledwie 268. Skala zgłoszeń powoduje, że konsumenci i ich pełnomocnicy często muszą oczekiwać kilku miesięcy na indywidualne stanowisko Rzecznika.
Oświadczenie RF umożliwia natychmiastowe wykorzystanie w postępowaniach sądowych. Konsumenci mogą dołączać je do pozwów lub innych pism procesowych, korzystając z gotowego zestawu argumentów w sporach z bankami. Dokument pełni funkcję praktycznego narzędzia ułatwiającego dochodzenie roszczeń związanych z SKD i wspiera skuteczne działania w postępowaniach sądowych.
Rzecznik Finansowy udostępnia konsumentom narzędzie do spraw o SKD
Rzecznik Finansowy udostępnił konsumentom dokument, który może znacząco wzmocnić ich pozycję w sporach dotyczących sankcji kredytu darmowego (SKD). Ogólne oświadczenie stanowi kompleksowe opracowanie przygotowane przez dra Michała Ziemiaka wraz z ekspertami departamentu Klienta Rynku Bankowego i Kapitałowego Biura RF, przy współpracy niezależnych specjalistów z zakresu prawa i ekonomii. Dokument zawiera identyczną argumentację, jaką Biuro RF stosuje w indywidualnych postępowaniach interwencyjnych oraz w formułowaniu poglądów wydawanych w konkretnych sprawach na etapie postępowania sądowego.
Oświadczenie odnosi się do wszystkich typowych zagadnień spornych w sprawach o SKD. Wśród nich znajdują się kwestie rocznego terminu na skorzystanie z prawa do SKD, naliczania odsetek od kosztów kredytu, oprocentowania, błędnie przedstawianej RRSO oraz całkowitej kwoty do zapłaty. Dokument porusza również tematy dotyczące pozostałych kosztów kredytu i zasad ich zmiany, prawa do odstąpienia od umowy oraz możliwości wcześniejszej spłaty zobowiązania.
Ze względu na powtarzalny charakter spraw o SKD, ogólne oświadczenie ma charakter uniwersalny. Każdy konsument lub jego pełnomocnik prawny może dołączyć dokument do pozwu albo innego pisma procesowego na podstawie art. 63 Kodeksu postępowania cywilnego. Dzięki temu dokument stanowi praktyczne narzędzie do wykorzystania w postępowaniach sądowych przeciwko bankom.
Wiele zagadnień wskazanych przez RF dotyczy już pytań prejudycjalnych skierowanych do TSUE, jednak odpowiedzi na nie jeszcze nie zapadły. Aktualnie przed Trybunałem toczą się sprawy dotyczące SKD: C‑566/24 (Santander BP), C‑744/24 (PEKAO S.A.), C‑831/24, C‑429/25 i C‑473/25 (PKO BP) oraz C‑684/25. Do czasu wydania wyroków przez TSUE, banki często korzystają z braku ukształtowanego orzecznictwa w tej materii.
W tym kontekście opracowanie Rzecznika Finansowego staje się istotnym narzędziem umożliwiającym konsumentom wzmocnienie argumentacji w sprawach o SKD, pozwalającym na skuteczniejsze dochodzenie roszczeń wobec instytucji finansowych.
Opinia Rzecznika Finansowego w sprawach o SKD – konsekwencje dla banków
Rzecznik Finansowy przedstawił interpretację przepisów ustawy o kredycie konsumenckim z 2011 r. w kontekście licznych naruszeń prawa przez banki i instytucje pożyczkowe. W swoim ogólnym oświadczeniu dotyczącym sankcji kredytu darmowego (SKD) wskazał, jakie praktyki instytucji finansowych uzasadniają prawo konsumenta do skorzystania z tego mechanizmu.
Zgodnie z interpretacją RF, aby SKD mogła zostać zastosowana, muszą zostać spełnione dwa warunki. Po pierwsze, kredytodawca musi naruszyć przepisy wymienione w art. 45 ustawy, po drugie, konsument musi skutecznie złożyć pisemne oświadczenie o skorzystaniu z sankcji. Dokument Rzecznika obejmuje szeroki katalog naruszeń umownych i informacyjnych, które w praktyce dają konsumentom podstawy do dochodzenia swoich praw.
Stanowisko RF osłabia argumenty, które banki dotychczas wykorzystywały w celu ograniczenia skutków SKD. Wskazuje również na powtarzalny charakter spraw, co umożliwia zastosowanie jednolitego podejścia przy wnioskach konsumentów i postępowaniach sądowych. Poniżej prezentujemy zestawienie głównych tez i wniosków płynących z opinii RF, które mają znaczenie dla interpretacji prawa w zakresie SKD i praktyki sądowej.
Sankcja Kredytu Darmowego – odpowiedzialność banków nie zależy od wagi naruszenia
SKD przysługuje konsumentowi niezależnie od tego, czy naruszenie przepisów przez bank było istotne, czy drobne. Rzecznik Finansowy podkreśla, że nie ma znaczenia, jak duży wpływ naruszenie miało na interesy kredytobiorcy – zgodnie z interpretacją RF oraz wyrokiem TSUE z 13 lutego 2025 r. w sprawie C‑472/23 (Lexitor), każdy przypadek naruszenia przepisów ustawy o kredycie konsumenckim z 2011 r. może stanowić podstawę do skorzystania z tej instytucji.
Twierdzenia banków, że sankcja powinna obejmować wyłącznie najpoważniejsze uchybienia, nie znajdują podstaw prawnych. Art. 355 § 1 Kodeksu cywilnego nakłada na kredytodawcę odpowiedzialność zarówno za działanie umyślne, jak i za niedochowanie należytej staranności przy wykonywaniu obowiązków wynikających z umowy.
W praktyce oznacza to, że nawet drobne błędy, które banki czasami porównują do źle postawionego przecinka, mieszczą się w zakresie odpowiedzialności. Każde uchybienie, niezależnie od skali, może stanowić podstawę do zastosowania SKD, co wyraźnie wzmacnia pozycję konsumenta w sporach sądowych.
Roczny termin na złożenie oświadczenia o SKD – od kiedy naprawdę biegnie
Termin jednego roku, w którym konsument może złożyć oświadczenie o skorzystaniu z SKD, rozpoczyna się dopiero od momentu spłaty kredytu. W praktyce oznacza to, że bank nie może ograniczać prawa do sankcji, powołując się na samą wypłatę środków.
Nieprecyzyjne sformułowania ustawy o kredycie konsumenckim z 2011 r. dają niektórym instytucjom finansowym podstawę do argumentu, że „wykonanie umowy” następuje już w chwili udostępnienia kredytu. Przy takiej interpretacji większość konsumentów utraciłaby możliwość skorzystania z sankcji.
Rzecznik Finansowy zajmuje w tej kwestii jednoznaczne stanowisko. Wykonanie umowy następuje dopiero wtedy, gdy obie strony wypełniły swoje zobowiązania – bank dokonał wypłaty, a kredytobiorca spłacił kredyt w całości. Prawo do SKD można więc wykorzystać zarówno w trakcie spłaty zobowiązania, jak i maksymalnie w ciągu roku po jego zakończeniu. Nie ma znaczenia, czy spłaty były terminowe, dobrowolne, czy wymuszone (np. przez działania komornicze).
Taka interpretacja chroni konsumentów przed utratą uprawnienia do SKD i pozwala im w pełni wykorzystać przysługujące prawo, niezależnie od działań banku.
Całkowita kwota kredytu a koszty dodatkowe – stanowisko Rzecznika Finansowego
Całkowita kwota kredytu nie powinna obejmować żadnych dodatkowych opłat, prowizji ani odsetek. W praktyce banki często wliczają do niej koszty związane z udzieleniem kredytu, prowizję czy naliczone odsetki, podczas gdy tego typu elementy mogą być uwzględniane wyłącznie w pozycji całkowitego kosztu kredytu.
Rzecznik Finansowy podkreśla, że takie powiększanie całkowitej kwoty kredytu wprowadza konsumenta w błąd i umożliwia instytucjom finansowym naliczanie kosztów przewyższających limit pozaodsetkowych opłat. Takie działanie klasyfikuje się jako nieuczciwą praktykę rynkową i stanowi podstawę do zastosowania SKD.
Przejrzystość oprocentowania kredytu – obowiązki kredytodawcy
Kredytodawca ma obowiązek przedstawienia informacji o oprocentowaniu kredytu w sposób klarowny i jednoznaczny. W umowie konsumenckiej wysokość oprocentowania powinna być podana tak, aby klient mógł łatwo porównać różne oferty oraz sprawdzić poprawność naliczania odsetek.
Nieakceptowalne jest podawanie w dokumentach dwóch różnych wartości oprocentowania dla tego samego kredytu. Tego typu praktyki wprowadzają konsumenta w błąd i utrudniają ocenę rzeczywistych kosztów zobowiązania, co może stanowić podstawę do roszczeń związanych z SKD.
Odsetki od kosztów kredytu – praktyki sprzeczne z prawem i podstawy SKD
Rzecznik Finansowy uznaje za niedozwolone naliczanie odsetek od kosztów wliczonych do kredytu, takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe. Takie działania skutkują zawyżeniem odsetek kapitałowych, ponieważ kredytobiorca płaci od kwot, które nie zostały faktycznie udostępnione do jego dyspozycji.
W orzecznictwie sądowym oraz w opinii RF podkreśla się, że odsetki mogą być naliczane wyłącznie od kwoty kapitału, a nie od kosztów kredytu. Wliczenie prowizji do całkowitego kosztu kredytu nie uzasadnia obciążania konsumenta odsetkami od tych opłat.
Skutkiem takich praktyk jest pojawienie się w umowach dwóch różnych wartości – kwoty kredytu i całkowitej kwoty kredytu. Różnica między nimi wprowadza konsumentów w błąd i stoi w sprzeczności z obowiązkiem kredytodawcy, by w umowie jasno i jednoznacznie przedstawić całkowitą kwotę kredytu.
Dodatkowo sztuczne zawyżenie kwoty kredytu pozwala na przedstawienie niższego RRSO, co zniekształca rzeczywiste koszty zobowiązania. Takie praktyki naruszają art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim i stanowią podstawę do skorzystania przez konsumenta z SKD.
Rzeczywista roczna stopa oprocentowania – obowiązki kredytodawcy
Kredytodawca jest zobowiązany do przedstawienia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) w formie procentowej. Niedopuszczalne jest stosowanie widełek, równania matematycznego czy innych sposobów niejednoznacznego przedstawienia tego wskaźnika.
Obowiązek obejmuje również jasne i zwięzłe wskazanie wszystkich założeń przyjętych przy wyliczaniu RRSO. Konsument nie może samodzielnie wyprowadzać tych danych z analizy umowy – muszą one zostać przedstawione wprost przez kredytodawcę.
RRSO w umowie nie może być ani zaniżane, ani zawyżane. Każde błędne przedstawienie wartości RRSO wprowadza konsumenta w błąd co do rzeczywistych kosztów kredytu i może stanowić podstawę do skorzystania z SKD.
Transparentność innych kosztów kredytu – obowiązki kredytodawcy
Kredytodawca ma obowiązek przekazania konsumentowi pełnej informacji o dodatkowych kosztach związanych z umową kredytu, takich jak prowizje, marże, opłaty za prowadzenie rachunku czy koszty usług dodatkowych, w tym ubezpieczeń. Zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy o kredycie konsumenckim, informacje te powinny być przedstawione w sposób jednoznaczny i zrozumiały.
Rzecznik Finansowy podkreśla, że nie jest dopuszczalne, aby konsument nie znał wysokości innych kosztów w momencie zawierania umowy ani mechanizmów ich ewentualnej zmiany. Banki nie mogą zastrzegać sobie prawa do swobodnej modyfikacji opłat i prowizji ani uzależniać tego od czynników znanych wyłącznie sobie.
Zmiany wysokości kosztów muszą być powiązane z jasno określonymi wskaźnikami lub źródłami, które pozwalają konsumentowi weryfikować poprawność aktualizacji, na przykład roczny wskaźnik inflacji publikowany przez GUS. Takie podejście zapewnia przejrzystość warunków kredytu i daje klientowi realną możliwość kontroli nad dodatkowymi obciążeniami finansowymi.
Prawa konsumenta i Sankcja Kredytu Darmowego – co powinien wiedzieć kredytobiorca?
Każdy konsument korzystający z kredytu ma ustawowo zagwarantowane szereg praw, których przestrzeganie jest obowiązkiem kredytodawcy. Wśród nich znajdują się między innymi prawo do odstąpienia od umowy, możliwość przedterminowej spłaty kredytu oraz prawo do SKD, czyli zwrotu wyłącznie kapitału kredytu bez odsetek i kosztów dodatkowych, jeśli bank naruszył przepisy ustawy o kredycie konsumenckim z 2011 r.
Prawo do odstąpienia od umowy
Konsument musi być poinformowany o możliwości odstąpienia od umowy oraz o skutkach takiego działania. Oświadczenie o odstąpieniu nie musi mieć formy pisemnej – może być złożone ustnie lub drogą elektroniczną. W wyniku odstąpienia konsument zwraca wypłacony kapitał oraz odsetki naliczone za czas korzystania ze środków, natomiast bank jest zobowiązany do zwrotu wszelkich opłat i prowizji związanych z kredytem. Odsetki powinny być obliczane dziennie, przy uwzględnieniu faktycznej liczby dni w roku – praktyki banków zakładające 360 dni w roku są niedozwolone.
Przedterminowa spłata kredytu
Prawo do wcześniejszej spłaty kredytu wymaga, aby bank przekazał konsumentowi jasne informacje o procedurze i obowiązkach obu stron. Bank ma obowiązek rozliczyć się z kredytobiorcą w terminie 14 dni od dnia spłaty i proporcjonalnie obniżyć całkowity koszt kredytu o opłaty dotyczące okresu, który został skrócony.
Obowiązki informacyjne i transparentność
Rzecznik Finansowy podkreśla, że kredytodawca musi jasno przedstawić:
- oprocentowanie kredytu w formie procentowej, w sposób umożliwiający porównanie ofert,
- rzeczywistą roczną stopę oprocentowania (RRSO) oraz założenia wykorzystane do jej wyliczenia – konsument nie może samodzielnie ustalać tych wartości z treści umowy,
- całkowitą kwotę kredytu bez wliczania prowizji, opłat czy składek ubezpieczeniowych, a odsetki mogą być naliczane wyłącznie od kapitału,
- inne koszty związane z kredytem i zasady ich zmiany w sposób jednoznaczny, powiązany z określonymi wskaźnikami lub źródłami (np. wskaźnik inflacji publikowany przez GUS),
- prawo do odstąpienia od umowy oraz do wcześniejszej spłaty kredytu wraz z opisem procedury.
Niedopełnienie tych obowiązków przez bank – na przykład podanie błędnej całkowitej kwoty kredytu, nieprecyzyjna informacja o RRSO, wliczenie kosztów dodatkowych do kapitału czy niejasne wskazanie oprocentowania – uprawnia konsumenta do skorzystania z SKD.
Sankcja Kredytu Darmowego
SKD przysługuje, jeśli bank lub inny kredytodawca naruszył przepisy ustawy o kredycie konsumenckim, w tym obowiązki informacyjne. Praktycznie oznacza to możliwość odzyskania wyłącznie kapitału kredytu, bez odsetek i kosztów dodatkowych, w przypadku stwierdzenia:
- wliczenia do całkowitej kwoty kredytu kosztów dodatkowych i naliczenia odsetek od tych kwot,
- podania błędnych wartości całkowitej kwoty kredytu lub RRSO,
- nieprzekazania informacji o prawie do odstąpienia lub do wcześniejszej spłaty,
- niejednoznacznego wskazania oprocentowania;
- nieprecyzyjnego określenia RRSO (np. w formie widełek czy równania);
- braku jasnej informacji o zasadach naliczania innych kosztów związanych z kredytem.
Dzięki SKD konsument może dochodzić swoich praw w sytuacjach, w których banki nie przestrzegały obowiązków informacyjnych, a praktyki instytucji finansowych w ostatnich latach wskazują, że takie uchybienia wciąż występują.